Piotr Mierzejewski z biura Rzecznika Praw Obywatelskich zwrócił się do do Łukasza Puchalskiego, dyrektora warszawskiego Zarządu Transportu Miejskiego z prośbą o odpowiedź w sprawie mokotowskich parkomatów, w których nie można płacić gotówką. To efekt skargi jednego z mieszkańców dzielnicy.

Niemal połowa ustawionych niedawno parkomatów w poszerzonej strefie płatnego parkowania na Mokotowie akceptuje płatności jedynie z pośrednictwem kart płatniczych i aplikacji mobilnych. W ten sposób dochodzi do wykluczenia tych, którzy nie korzystają z takich nowoczesnych rozwiązań. Według skarżącego, a także samego RPO, brak możliwości uiszczenia opłaty gotówką prowadzi do nierównego traktowania kierowców i może skutkować ich nieuprawnionym wykluczeniem ze strefy płatnego parkowania.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca uwagę, że osoby starsze lub nieposiadające konta bankowego mogą mieć trudności z korzystaniem z nowoczesnych metod płatności. Podkreśla, że zgodnie z obowiązującym prawem polskie banknoty i monety emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnym środkiem płatniczym, co oznacza, że ich nieakceptowanie w systemach publicznych opłat może budzić poważne wątpliwości prawne.

Obowiązek uiszczenia opłaty, a brak możliwości jej wniesienia

RPO wskazuje na istotną sprzeczność: kierowcy parkujący w strefie płatnego parkowania są zobowiązani do wniesienia opłaty niezwłocznie po zaparkowaniu pojazdu. W sytuacji, gdy nie mają dostępu do elektronicznych form płatności, stają przed dylematem – łamać przepisy i ryzykować dodatkowe opłaty, czy rezygnować z parkowania. Taki stan rzeczy może prowadzić do sytuacji, w której część mieszkańców Warszawy jest de facto wykluczona z korzystania z miejskiej infrastruktury parkingowej.

RPO prosi o stanowisko ZTM

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, powołując się na konstytucyjne prawa obywateli, zwróciło się do dyrektora Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie, Łukasza Puchalskiego, o wyjaśnienia w tej sprawie. RPO oczekuje, że ZTM odniesie się do argumentacji prawnej i przedstawi stanowisko w kwestii możliwości przywrócenia płatności gotówkowych w parkomatach.

Sprawa może mieć szerokie konsekwencje dla funkcjonowania systemu płatnego parkowania w Warszawie, a także w innych miastach, które rozważają wprowadzenie podobnych rozwiązań. Czy ZTM dostosuje system do potrzeb wszystkich mieszkańców? W rozmowie z TVN Warszawa, rzecznik ZTM zapowiadał, że zarząd Dróg Miejskich wkrótce odpowie rzecznikowi.

RPO alarmował w sprawie biletów już w 2023 roku

Już w 2023 roku Rzecznika Praw Obywatelskich niepokoiły plany wprowadzenia w Warszawie nowego systemu biletowego (jest już ogłoszony przetarg) - Do RPO wpływają skargi obywateli na utrudnienia związane z płatnościami bezgotówkowymi, preferowaniem przez poszczególne spółki zrzeszone w Zarządzie Transportu Miejskiego w Warszawie - pisał do ZTM dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego BRPO Piotr Mierzejewski. - Niepokój pasażerów budzą również regulacje przewidziane w Nowym systemie biletowym WTP - nowoczesne podróżowanie po Warszawie. Chodzi o znaczące utrudnienia w korzystaniu z komunikacji miejskiej przez osoby niechętnie korzystające z płatności bezgotówkowych i mające ograniczone kompetencje cyfrowe.

Budzi to wątpliwości Rzecznika w świetle statutowych zadań ZTM (jednostki budżetowej m.st. Warszawy). Świadczenie usług przewozu jest zadaniem własnym gminy i jest przez nią organizowane (a także finansowane). Problem wpisuje się bowiem w zjawisko obejmujące wykluczenie cyfrowe seniorów i innych osób o ograniczonych kompetencjach cyfrowych.

Wprowadzenie ograniczeń w płatnościach gotówką za bilety komunikacji miejskiej może ograniczać dostępność transportu zbiorowego dla mieszkańców gminy, a tym samym prowadzić do wykluczenia komunikacyjnego. Biorąc pod uwagę skalę zjawiska wykluczenia transportowego w Polsce (co może dotyczyć nawet jednej trzeciej ludności), należy ze szczególną ostrożnością formułować przepisy prawa miejscowego i postanowienia regulaminów, które mogą pogorszyć sytuację.

W ocenie Rzecznika dopuszczalne jest podejmowanie przez gminę działań służących przekonywaniu mieszkańców do płatności bezgotówkowych za przejazdy komunikacją miejską i wprowadzenie preferencji polegających np. na rezygnacji z opłat manipulacyjnych.

Zgodnie jednak z ustawą o Narodowym Banku Polskim, znakami pieniężnymi RP są banknoty i monety - prawne środki płatnicze. Dlatego gmina (czy spółka komunalna) nie powinna w drodze regulacji wewnętrznych doprowadzać do faktycznego wyłączenia możliwości opłacenia gotówką przejazdu komunikacją miejską.

Gotówka (1)

Parkomaty na Mokotowie narażają kierowców na mandaty